گنبدسازی
بخش گنبدیشکل سقف بنا، اغلب بر فراز مکانهای اصلی مانند محراب یا مقبره قرار میگیرد. این عنصر، علاوه بر زیبایی بصری، نماد صعود روح و ارتباط با آسمان و معبود است. طراحی و ساخت آن نیازمند مهارتهای خاص معماری و دانش مهندسی است.
گلدسته (مناره)سازی
ساختاری بلند و باریک که معمولا در کنار بناهای مذهبی قرار میگیرد و برای فراخوانی به نماز و نمایش هویت مسجد استفاده میشود. ارتفاع گلدسته گاهی نمادی از قدرت و تمدن نیز به شمار میرود. تزئینات آن شامل کاشیکاری، گچبری و خوشنویسی است.
ضریح سازی
ضریح: محفظه یا ستونی از چوب یا فلز که برای محافظت از مقبرهها و اشیاء مقدس به کار میرود. ساخت آن با دقت و احترام انجام میشود و معمولاً در زیارتگاههای مهم با طراحیهای هنرمندانه و استفاده از مصالح گرانبها ساخته میشود.
ضریح اصولاً به سازه فلزی گفته می شود که در مکان های مقدس یا زیارتگاه های امام زادگان نصب می گردد. نصب ضریح بر روی قبور امام زادگان دو حسن بزرگ دارد اول آنکه زوار در هنگام زیارت به آن مکان مقدس دسترسی ندارند چون همه زوار معمولاً با وضو وارد نمی شوند و دوم اینکه نذورات زوار در یک مکان امن قرار داده می شود. در مرحله اسکلت و تزئینات از سه نوع ورق استفاده می شود:
- ورق استیل عالی با دو رنگ طلایی و بی رنگ
- آلومینیم طلایی رنگ ثابت با تضمین
- برنج و مس با عمر ماندگاری محدود
در اصطلاح فارسی ضریح را صندوقی بر قبر و حفاظی گرداگرد قبر معنا کرده اند. در فرهنگ فارسی امروز چنین آمده است: ضریح صندوق مشبکی است که بر روی مزار اولیا و قدسیان نصب می کنند. به یقین شاهکار هنر فلزکاری ایران را باید در ساخت ضریح و درهای اماکن متبرکه دانست که یکجا مجموعه ای از هنرها با هنرمندی چند صنعتگر شکل می گیرد تا در نوع خود اثری برجسته و ماندگار را پدید آورد.معمولا برای ساخت ضریح، گروهی از نخبه ترین فلزکاران گردهم می آیند تا حسب تخصص خود، کار تهیه زیرساخت، زرگری، قلمزنی، مشبک کاری، میناکاری و غیره را زیر نظر مدیر مسئول که برای این امر خطیر تعیین شده، به انجام رسانند.
گنبد، گلدسته و ضریح، نه فقط عناصر ساختاری بناهای مذهبی، بلکه نمادهای هنری و فرهنگی ارزشمندی هستند که هنر و مهارت هنرمندان و معماران مسلمان را در طول تاریخ به نمایش میگذارند. هر یک از این عناصر، با نمادشناسی و زیباییشناسی خاص خود، به غنای معماری اسلامی کمک شایانی کردهاند. برای اطلاعات بیشتر در مورد جزئیات فنی و تاریخی این هنرها، میتوان به منابع تخصصیتر در زمینه تاریخ هنر و معماری اسلامی رجوع کرد.